Kurumsal hayatta birçok çalışan için “hayır” demek, çoğu zaman risk almakla eşdeğer görülür.
Ek sorumluluklar, bitmeyen işler, mesai saatlerini aşan talepler ve görünmez beklentiler zamanla normalleşir. Oysa bu süreç, çoğu zaman fark edilmeden tükenmişlik sendromuna zemin hazırlar.
Araştırmalar, tükenmişliğin yalnızca iş yüküyle değil; sınır koyamama, aşırı uyumlanma ve sürekli “idare etme” davranışıyla yakından ilişkili olduğunu göstermektedir (Maslach & Leiter, 2016).
Hayır Diyememek Neden Tükenmişliğe Yol Açar?
“Hayır” diyemeyen çalışanlar çoğu zaman:
- Başkalarının beklentilerini kendi ihtiyaçlarının önüne koyar,
- Sorumluluk sınırlarını belirsizleştirir,
- Performanslarını korumak adına duygusal ve zihinsel kaynaklarını sürekli tüketir.
Bu durum kısa vadede “uyumlu” ve “fedakâr” bir çalışan profili gibi görünse de uzun vadede duygusal tükenme, işe yabancılaşma ve kişisel başarı hissinde azalma ile sonuçlanır (Maslach, Schaufeli & Leiter, 2001).
Sorun; Zayıflık Değil, Yapısal Bir Döngüdür!
Kurumsal hayatta hayır diyememe, çoğu zaman bireysel bir yetersizlik değil;
rol belirsizliği, sınırların net tanımlanmaması ve performansın sürekli “daha fazlası” üzerinden ölçülmesiyle beslenen sistemik bir döngüdür.
Özellikle yüksek sorumluluk alan, mükemmeliyetçi ve onay ihtiyacı yüksek çalışanlar bu döngüde daha hızlı tükenir (Schaufeli et al., 2009).
“Hayır” Demek Ne Anlama Gelir?
Hayır demek;
- İşi reddetmek değil,
- Sorumluluktan kaçmak değil,
- Kuruma karşı ilgisiz olmak hiç değildir.
Aksine, hayır demek;
kişinin kapasitesini, rolünü ve sınırlarını koruyarak sürdürülebilir bir şekilde çalışabilmesidir.
Araştırmalar, sağlıklı sınırlar koyabilen çalışanların hem psikolojik iyi oluşlarının hem de uzun vadeli performanslarının daha yüksek olduğunu göstermektedir (Bakker & Demerouti, 2017).
Tükenmişlik çoğu zaman yüksek sesle gelmez.
Genellikle sessizce, her “hayır diyemeyip evet deme davranışı” ile biraz daha derinleşir. Kurumsal hayatta psikolojik dayanıklılık, yalnızca stresle başa çıkmak değil;
neye, ne zaman ve neden “hayır” denmesi gerektiğini fark edebilmekle başlar.
Kaynakça / Referanslar
- Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Burnout. Wiley International Encyclopedia of Management.
- Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52, 397–422.
- Schaufeli, W. B., Leiter, M. P., & Maslach, C. (2009). Burnout: 35 years of research and practice. Career Development International, 14(3), 204–220.
- Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2017). Job demands–resources theory. Journal of Occupational Health Psychology, 22(3), 273–285.
